Skip to main content

Geschiedenis en grootte van het ozongat

Sinds begin van de jaren '80 merkt men dat dit gat steeds dieper wordt en een hoe langer hoe grotere oppervlakte bestrijkt. Het fenomeen wordt jaarlijks waargenomen over de zuidpoolgebieden (Antarctica), waarbij de hoeveelheid ozon in de atmosfeer drastisch afneemt tussen september en eind november.

In 1998 begon de ozon hoeveelheidal te dalen rond half augustus; het ozongat bestreek een record oppervlakte van 27 miljoenen km2 op 19 september, en op 30 september bedroeg de totale hoeveelheid ozon boven Antarctica nog nauwelijks 90 Dobsoneenheden. Dat laatste betekent een vermindering met 70% in vergelijking met de gemiddelde waarde van 300 Dobsoneenheden.

Ozonvernietiging leidt tot het ozongat

Het is wetenschappelijk aangetoond dat de lozing van gebromeerdeen gechloreerde koolwaterstoffen (CFKs) voor de introductie van actieve broom-en chloorcomponenten, die ozon vernietigen, in de stratosfeer zorgt. Deze vernietigingsreacties zijn des te sneller naarmate de lokale temperatuur daalt, o.a., door de vorming van zogenaamde polaire stratosferische wolken, die reactieve halogenen creëert.

De aanwezigheid van de zogenaamde polaire vortex, een bijzonder circulatiepatroon in de stratosfeer boven de zuidpool in de lokale winter dat dit gebied isoleert van zijn omgeving, versterkt het fenomeen van het ozongat: de lokale stratosfeer kan beschouwd worden als een goed afgesloten reactievat waarbinnen de ozonvernietiging zeer efficiënt wordt.

Het ozongat is bijzonder sterk boven Antarctica, en is in veel mindere mate waargenomen boven de noordpool. Redenen hiervoor zijn:

  • de minderstrenge temperaturen
  • de minder intense vortex.

De ozonlaag is een bescherming tegen schadelijke straling

De gevaren van ozonvermindering in de stratosfeer zijn alom bekend: de stratosferische ozonlaag beschermt de biosfeer tegen de schadelijke ultraviolette straling van de Zon, die volgende problemen kunnen veroorzaken:

  • huidkanker
  • oogcataract
  • schade aan planten en marien leven

Internationale overeenkomsten zoals het Montreal Protocol hebben als doel om CFK's geleidelijk aan te verbannen.

Figuur 1: Antarctisch ozongat in augustus 2013
Figuur 2: Polaire stratospherische wolken spelen een centrale rol in de vorming van het ozongat. Credit: Lamont Poole, NASA Langley Research Center